Hành trình đưa võ học Việt Nam lên màn ảnh rộng lại là một câu chuyện đầy gian truân, thăng trầm và chứa đựng nhiều khát vọng. Phim võ thuật Việt Nam không đơn thuần là những pha chém giết hay đánh đấm mãn nhãn; đó là nơi kết tinh của tinh thần thượng võ, lòng tự tôn dân tộc, truyền thống văn hóa và sự nỗ lực không mệt mỏi của nhiều thế hệ nghệ sĩ, đạo diễn và cascadeur (diễn viên đóng thế).
Từ những thước phim đen trắng phôi thai ban đầu, đi qua giai đoạn tìm tòi thử nghiệm, cho đến sự bùng nổ của những “bom tấn” hành động triệu đô tiệm cận chuẩn mực Hollywood, điện ảnh võ thuật Việt Nam đã và đang khẳng định được dấu ấn riêng biệt của mình.
Bình mình và những bước chân chập tọa (giai đoạn trước năm 2000)
Bối cảnh và sự ảnh hưởng từ làn sóng võ thuật Hồng Kông
Vào những năm 1970, điện ảnh Hồng Kông (với tượng đài Lý Tiểu Long và sau đó là Thành Long, Hồng Kim Bảo) đã tạo nên một cơn sốt toàn cầu, và Việt Nam không phải là ngoại lệ. Làn sóng này đã khơi dậy niềm đam mê cháy bỏng của những người làm nghề tại Việt Nam đối với dòng phim hành động – võ thuật.
Tuy nhiên, trong giai đoạn này, do hạn chế về kỹ thuật, kinh phí và bối cảnh lịch sử, điện ảnh Việt Nam chưa thể sản xuất với những màn võ thuật đúng nghĩa mà chỉ xuất hiện như một yếu tố phụ trợ trong các bộ phim về đề tài chiến tranh, tình báo hay chống tội phạm.
Dấu ấn Võ sư Lý Huỳnh và những viên gạch đầu tiên
Nói đến dòng phim võ thuật Việt Nam giai đoạn đầu, không thể không nhắc đến Cố Nghệ sĩ Ưu tú – Võ sư Lý Huỳnh. Ông là một trong những người đặt nền móng đầu tiên cho việc đưa võ thuật thực tế lên màn ảnh.
Với nền tảng là một võ sĩ lừng lẫy trên đài quyền Anh và võ cổ truyền, Lý Huỳnh đã đem những đòn thế chân thực, mạnh mẽ vào điện ảnh. Những bộ phim ông tham gia như Mối Tình Đầu (1977), Ván Bài Lật Ngửa (1982 – 1988), hay Hồi Chuông Màu Da Cam đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng khán giả.
Đặc biệt, bước sang thập niên 1990 – thời kỳ của “phim mì ăn liền” hay phim video, Lý Huỳnh cùng con trai ông là tài tử Lý Hùng đã tiên phong hợp tác với các đoàn làm phim Hồng Kông để sản xuất các bộ phim hành động như Hồng Hải Tặc, Kế Hoạch 99, Nước Nước Nghiêng Thành. Mặc dù chất lượng điện ảnh của giai đoạn này còn nhiều hạn chế và kịch bản mang tính giải trí đơn thuần, nhưng đây chính là “trường học” thực tế giúp các võ sĩ, diễn viên Việt Nam cọ xát với quy trình làm phim hành động chuyên nghiệp của nước bạn.
Bùng nổ và định hình phong cách (giai đoạn 2000 – 2015)
Nếu như thế kỷ 20 chỉ là giai đoạn dạo đầu đầy bỡ ngỡ, thì thập niên đầu tiên của thế kỷ 21 chứng kiến sự trỗi dậy ngoạn mục của dòng phim võ thuật Việt Nam. Sự trở về của những kiều bào được đào tạo bài bản từ Hollywood và kinh nghiệm chinh chiến tại thị trường quốc tế đã thổi một làn gió hoàn toàn mới vào nền điện ảnh nước nhà.
Bộ phim “Dòng Máu Anh Hùng” (2007) – Mốc son chói lọi và chuẩn mực mới
Năm 2007, bộ phim “Dòng Máu Anh Hùng” (The Rebel) do đạo diễn Charlie Nguyễn cầm lịch và sự góp mặt của Johnny Trí Nguyễn, Ngo Thanh Vân, Dustin Nguyễn ra đời, chính thức mở ra một chương mới rực rỡ cho điện ảnh phim võ thuật Việt Nam hay.
“Dòng Máu Anh Hùng” không chỉ là một tác phẩm giải trí đơn thuần mà là một kiệt tác về mặt dàn dựng võ thuật. Lần đầu tiên trên màn ảnh rộng, Vovinam – Việt Võ Đạo được tôn vinh một cách đầy nghệ thuật và mãnh liệt. Những cú kẹp cổ bay người xé gió, những đòn chân quét đất, cùng lối đánh giáp lá cảo đầy tính thực chiến được Johnny Trí Nguyễn thiết kế tỉ mỉ.
Bộ phim còn thành công rực rỡ khi lồng ghép yếu tố võ thuật vào bối cảnh lịch sử cuộc đấu tranh chống quyền trị dân của thực dân Pháp thập niên 1920. “Dòng Máu Anh Hùng” đã nâng tầm định kiến về phim Việt: không còn những pha đánh đấm ngô nghê, giả tạo mà thay vào đó là sự chân thực, uy lực trong từng cú đấm, từng cú đá.
Bộ phim “Bẫy Rồng” (2009) – Sự hiện đại hóa và định hình “Đả nữ”
Những tin tức tổng hợp về điện ảnh, sự tiếp nối thành công của “Dòng Máu Anh Hùng”, cặp đôi Johnny Trí Nguyễn và Ngô Thanh Vân tiếp tục bắt tay tạo nên “Bẫy Rồng” (Clash) vào năm 2009 dưới sự chỉ đạo của đạo diễn Lê Thanh Sơn.
Nếu “Dòng Máu Anh Hùng” mang hơi thở lịch sử, thì “Bẫy Rồng” đưa khán giả vào thế giới ngầm hiện đại với những cuộc thanh trừng khốc liệt của tội phạm băng đảng. Võ thuật trong “Bẫy Rồng” mang tính thực chiến cao hơn, pha trộn giữa võ cổ truyền, Boxing, Jiu-Jitsu và MMA.
Bộ phim cũng chính thức đóng đóng con dấu “Đả nữ” cho Ngô Thanh Vân. Hình ảnh một nữ sát thủ lạnh lùng, dứt khoát nhưng đầy nội tâm đã đưa Ngô Thanh Vân trở thành biểu tượng nữ quyền hàng đầu của điện ảnh phim võ thuật Việt Nam.
Sự thử nghiệm đa dạng: Cổ trang, Giả tưởng và Hài hước
Giai đoạn này cũng chứng kiến sự dũng cảm của các nhà làm phim khi cố gắng mở rộng biên độ của dòng phim võ thuật:
“Mỹ Nhân Kế” (2013) của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng: Kết hợp giữa võ thuật, cổ trang và dàn mỹ nhân hàng đầu (Tăng Thanh Hà, Thanh Hằng). Mặc dù kỹ xảo 3D và các cảnh quay dây cáp (wire-work) còn gây nhiều tranh cãi, bộ phim vẫn đạt doanh thu kỷ lục thời bấy giờ, chứng minh sức hút không nhỏ của yếu tố võ thuật cổ trang đối với khán giả nội địa.
“Lửa Phật” (2013) của Dustin Nguyễn: Một bước đi táo bạo khi thử nghiệm thể loại võ thuật giả tưởng (Pulp/Fantasy Western). Mặc dù không thành công rực rỡ về mặt doanh thu do kịch bản chưa thực sự hợp vơi gu khán giả đại chúng, “Lửa Phật” vẫn được đánh giá cao về mặt thiết kế mỹ thuật, chỉ đạo võ thuật và tham vọng nâng tầm chất lượng sản xuất.
“Bụi Đời Chợ Lớn” (2013): Một nốt trầm đầy nuối tiếc. Bộ phim của Charlie Nguyễn và Johnny Trí Nguyễn được đánh giá là sở hữu những cảnh quay võ thuật đường phố chân thực, tàn khốc và quy mô nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, do những vi phạm về Luật Điện ảnh (thể hiện quá mức bạo lực và không phản ánh đúng thực tế xã hội), phim đã bị cấm chiếu vĩnh viễn, để lại một khoảng trống lớn cho những người yêu thích dòng phim này.
Kỷ nguyên tối tân và bức phá rực rỡ (giai đoạn 2016 – nay)
Bước sang giai đoạn từ 2016 đến nay, điện ảnh phim võ thuật Việt Nam không còn là sân chơi độc tôn của vài cá nhân kiều bào. Lực lượng làm phim trẻ, được tiếp cận với công nghệ hiện đại, cùng sự phát triển mạnh mẽ của các CLB Cascadeur chuyên nghiệp đã tạo nên một diện mạo hoàn toàn mới: chuyên nghiệp hơn, đa dạng hơn và tự tin bước ra thế giới.
Bộ phim “Hai Phượng” (2019) – Đỉnh cao doanh thu và Cánh cửa ra thế giới
Năm 2019, bộ phim “Hai Phượng” (Furie) do Lê Văn Kiệt làm đạo diễn và Ngô Thanh Vân sản xuất kiêm đóng chính đã tạo nên một cơn địa chấn thực sự.
Về mặt võ thuật: “Hai Phượng” là sự kết hợp hoàn hảo giữa võ cổ truyền Vovinam của Việt Nam và môn võ Arnis của Philippines dưới sự chỉ đạo của chuyên gia võ thuật Yannick Ben (người từng làm việc trong các dự án của Hollywood). Các pha giao chiến trong Không gian hẹp như trên tàu hỏa, trong lò mổ, hay dưới sông nước miền Tây được thiết kế cực kỳ ngột ngạt, dồn dập và mãn nhãn.
Thành tựu: “Hai Phượng” trở thành bộ phim hành động Việt Nam đầu tiên vượt mốc doanh thu 200 tỷ đồng, đồng thời được phát hành rộng rãi tại thị trường Mỹ, Trung Quốc và nền tảng trực tuyến Netflix toàn cầu. Tác phẩm đã chứng minh rằng một bộ phim mang đậm bản sắc Việt hoàn toàn có thể chinh phục khán giả quốc tế nếu được đầu tư bài bản.
Thương hiệu “Lật Mặt” của Lý Hải – Võ thuật bình dân nhưng khốc liệt
Không đi theo con đường hàn lâm hay trau chuốt chuẩn phong cách Hollywood như Ngô Thanh Vân, Lý Hải chọn cho mình một lối đi riêng vô cùng thành công với chuỗi phim “Lật Mặt”, đặc biệt là “Lật Mặt: 48H” (2021).
Võ thuật trong phim của Lý Hải mang đậm tính thực chiến đường phố, kết hợp với các màn rượt đuổi mạo hiểm trên sông nước. Sự lăn xả của dàn diễn viên (như Ốc Thanh Vân, Võ Thành Tâm) cùng việc hạn chế tối đa lồng ghép kỹ xảo vi tính đã mang lại cho khán giả cảm giác chân thực, nghẹt thở. Lý Hải đã chứng minh rằng: chỉ cần hiểu gu khán giả và đầu tư nghiêm túc cho các cảnh quay hành động mạo hiểm, phim võ thuật Việt vẫn là “con gà đẻ trứng vàng”.
Bộ phim “Thanh Sói” (2022) và “578: Phát đạn của kẻ điên” – Những tham vọng kỹ thuật mới
“Thanh Sói – Cúc Dại Trong Đêm” (2022): Tiền truyện của “Hai Phượng” do chính Ngô Thanh Vân đạo diễn. Bộ phim nâng tầm kỹ thuật quay phim và dàn dựng phim võ thuật Việt Nam lên một bậc mới với phong cách Neo-Noir đậm chất cyberpunk. Những phân cảnh hành động dài (long-take), ánh đèn neon huyền ảo cùng các pha đánh xối xả của dàn đả nữ thế hệ mới (Đồng Ánh Quỳnh, Tóc Tiên, Rima Thanh Vy) đã nhận được mưa lời khen về mặt kỹ thuật từ giới chuyên môn.
“578: Phát Đạn Của Kẻ Điên” (2022) của đạo diễn Lương Đình Dũng: Dù gây ra nhiều tranh cãi về mặt kịch bản và nghệ thuật kể chuyện, không thể phủ nhận bộ phim này đã có sự đầu tư khủng khiếp cho võ thuật khi mời Oh Sae-young – đạo diễn hành động lừng danh của Hàn Quốc (người đứng sau Snowpiercer, Avengers: Age of Ultron). Các trận đại chiến giữa hàng chục người trên xe container hay dưới mưa đã thể hiện quy mô dàn dựng chưa từng có trong điện ảnh Việt.
Đặc trưng và bản sắc của võ thuật việt nam trên màn ảnh
Điều gì làm nên sự khác biệt giữa một bộ phim võ thuật Việt Nam với phim Võ hiệp Trung Quốc, phim Muay Thai Thái Lan hay phim võ thuật Bất bạo động/Thực chiến của Indonesia? Đó chính là sự hòa quyện giữa Kỹ thuật võ học dân tộc, Bối cảnh không gian đặc trưng và Mô-típ tâm lý con người Việt.
Sự tôn vinh các môn võ bản địa
Điện ảnh võ thuật Việt Nam ngày càng có ý thức rõ rệt trong việc quảng bá các môn võ dân tộc:
Vovinam (Việt Võ Đạo): Là “ngôi sao” sáng nhất trên màn ảnh. Với đặc trưng là các thế đòn chân tấn công linh hoạt, kẹp cổ quật ngã đối phương, Vovinam tạo ra những góc quay vô cùng đẹp mắt và giàu tính thị giác.
Võ Cổ Truyền Bình Định: Được đưa vào điện ảnh qua các thế quyền linh hoạt, sử dụng binh khí (dải lụa, gậy, kiếm) mang tính biến hóa “lấy nhu chế cương”, “lấy ngắn chống dài”.
Bối cảnh đậm chất Việt
Không gian trong phim võ thuật Việt Nam không hòa lẫn vào đâu được. Đó là những trận chiến nghẹt thở trên chiếc xuồng máy xé sóng miền Tây sông nước, những cuộc rượt đuổi len lỏi qua các hẻm nhỏ chật chẹp của Sài Gòn, hay những pha giao đấu sinh tử giữa không gian làng quê thanh bình nhưng u uất. Chính sự đối lập giữa nét yên bình của bối cảnh và sự khốc liệt của võ thuật đã tạo nên một sức hút thẩm mỹ đặc biệt.
Động lực nhân văn: Tình gia đình và Tinh thần thượng võ
Khác với nhiều phim hành động phương Tây vốn đề cao chủ nghĩa anh hùng cá nhân hay sự trả thù tàn bạo, phim võ thuật Việt Nam luôn lấy Tình cảm gia đình (Tình mẫu tử, tình anh em, tình làng nghĩa xóm) làm động cơ cốt lõi cho mọi hành động:
Hai Phượng lao vào ổ nhện buôn người vì tình mẫu tử.
Hùng trong 578 giải cứu con gái vì tình cha con.
Nhân vật trong Lật Mặt chiến đấu để bảo vệ mái ấm gia đình.
Tinh thần “thượng võ” – đánh để bảo vệ, đánh để tự vệ chứ không phải để sát phạt – luôn là dòng chảy ngầm định hướng cho tính cách của các nhân vật chính diện trên màn ảnh Việt.
Kết luận
Hành trình của phim võ thuật Việt Nam là một câu chuyện truyền cảm hứng về lòng đam mê và sự kiên trì. Từ những ngày đầu thiếu thốn mọi bề, phải tự mò mẫm từng góc quay, từng đòn thế, cho đến hôm nay – khi những bộ phim Việt đã có thể khiến khán giả quốc tế phải trầm trồ vỗ tay vì những pha võ thuật đỉnh cao và mãn nhãn.
Phim võ thuật không chỉ là công cụ giải trí phim ảnh đơn thuần. Đó là Đại sứ Văn hóa, là tấm hộ chiếu đưa hình ảnh con người Việt Nam kiên cường, bất khuất, cùng tinh thần thượng võ cao đẹp ra thế giới.
Nguồn: Sưu tầm
